Mechelen, oktober 2026 – Paul Van Kelst
Een tijd geleden kwam ik in het bezit van een zwart-witfoto van een sinds vele jaren verdwenen muurschildering in onze kerk. Deze fresco bevond zich op de westermuur van de zuiderkruisbeuk. De foto riep bij mij jeugdherinneringen op: als kleine jongen moest ik iedere week mee naar de zondagsmis. Ik zat daar dan ook gefascineerd te kijken naar die kleurrijke taferelen en personages.


Jaren later, ergens halverwege de jaren zestig tijdens de binnenrestauratie van de kerk, werd de muur gezandstraald en verdween de schildering. De herinnering eraan vervaagde, tot nu.
Want wat was het onderwerp ervan? Welke personages stonden afgebeeld? Wie was de schilder? Wanneer werd de muurschildering aangebracht? Waarom moest het weg? Veel vragen, een onderzoek waard.
Een opzoeking in het parochie-archief, bewaard bij het Aartsbisschoppelijk archief in het Pastoraal Centrum, leverde niets op. Maar via het archief van de Gazet van Mechelen kwam ik aan een artikel van 4 oktober 1921 gewijd aan de inhuldiging van het “Monument der gesneuvelden en overledene weggevoerden” op zondag 2 oktober 1921. (1)
De schilder was Arthur Vangramberen (1873-1940). Hij was een schilder van religieuze onderwerpen en onder andere de altaarstukken van de Sint-Germanuskerk in Tienen en de kruisweg in de Sint-Leonarduskerk van Zoutleeuw zijn van zijn hand. De muurschildering van het “Monument der gesneuvelden” had als afmetingen circa 3,5 m breedte bij 3 m hoogte.
De vier afgebeelde personages waren de patroonheiligen van de verschillende legeronderdelen, van links naar rechts:
- H. Joris: patroon van de ruiterij;
- H. Barbara: patrones van de artillerie;
- H. Jozef: patroon van de genie en
- H. Mauritius: patroon van de infanterie.
Zij werden omkaderd door de wapens die ze vertegenwoordigden.
Onderaan stonden dan de namen van de gesneuvelden en weggevoerden uit onze parochie.
Op zondag 2 oktober 1921 werd het monument ingewijd door Mgr. Alphonse Dewachter (Puurs 1855-Mechelen 1932), als afgevaardigde van de aartsbisschop. Deken Franciscus Goids (Tienen 1845-Wiekevorst 1935) bedankte dan de inwoners voor hun ”milde giften” waardoor dit monument kon worden aangebracht.
Het heeft uiteindelijk niet lang mogen bestaan want halverwege de jaren ’60 van vorige eeuw werd het weggezandstraald. Waarom moest het verdwijnen? Hierna de verantwoording die de Mechelse architect Jan Lauwers (1898-1988) hiervoor in 1968 gaf in zijn tekst over de gehele restauratie:
Vermeld mag eveneens het vernieuwd oorlogsmonument van de doden uit de eerste wereldoorlog. Dit gedenkteken, dat in zijn vroegere staat, een weinig duurzaam karakter bood en, volgens de gedachtenstroming geldend een halve eeuw geleden, bombastisch en grootsprakerig was, is thans vervangen door een duurzame gedenkplaat in brons, edel metaal bij uitstek, voornaam en sober van vorm en samenstelling, veel meer in eenklank met de geest van sacrificie, die erdoor gehuldigd wordt.

Zoals de tekst vermeldt kwam er in de plaats van de muurschildering een sobere bronzen gedenkplaat die in de toegang onder de toren tegen de noordermuur werd aangebracht.
Op 10 maart 1967 schreef de architect naar deken De Backer:… hierbij gaat het ontwerp voor de gedenkplaat van de overledenen uit de oorlog 1914-18. Materiaal en wijze van uitvoering zijn door u nog niet definitief vastgesteld. Twee mogelijkheden blijven open: brons of marmer. Brons is voorzeker duurzamer en gans vrij van onderhoudszorgen. (2)

Zou vandaag, met de kennis van nu, het nog mogelijk zijn om de muurschildering te zandstralen zelfs al was het “bombastisch en grootsprakerig” volgens architect Lauwers?
Het antwoord laat ik aan u, beste lezer. Toch blijft het mijn bescheiden mening dat oneer werd aangedaan aan onze voorouders die in hun tijd en op hun manier hulde wilden brengen aan de overledenen van hun parochie door die verschrikkelijke Eerste Wereldoorlog.
(1) Stadsarchief Mechelen, archief GvM, 4 oktober 1921, p. 2.
Met dank aan Annelies Tambuyser, archivaris bij het Aartsbisschoppelijk Archief Mechelen-Brussel en aan François Van der Jeught voor hun inbreng bij de voorbereiding van deze bijdrage.
(2) Uit de briefwisseling van 10 maart 1967 en in 1968 van architect Lauwers.
